بلكه « كيفر او شديد و سخت است » ( * ( وَاللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ ) * ) . آيا شيطان از طريق وسوسه يا از طريق تشكل ظاهر شد ؟ در اينكه نفوذ شيطان در دل مشركان و طرح اين گفتگوها با آنها در صحنه جنگ بدر به چه صورت بوده در ميان مفسران پيشين و امروز گفتگو است ، و رويهمرفته دو عقيده وجود دارد . 1 - جمعى معتقدند كه اين كار از طريق وسوسه‌هاى باطنى صورت گرفته است ، او با وسوسه‌هاى خويش و استفاده از صفات منفى و زشت شيطانى مشركان اعمالشان را در نظرشان جلوه داد و به آنها چنين وانمود كرد كه نيروى شكستناپذيرى در اختيار دارند ، و يك نوع پناهگاه و اتكاء باطنى در آنها توليد كرد . اما پس از مجاهده سرسختانه مسلمانان و حوادث اعجاز آميزى كه سبب پيروزى آنها گرديد آثار اين وسوسه‌ها از دل آنان بر چيده شد ، و احساس كردند كه شكست در برابر آنها قرار گرفته و هيچ تكيه گاهى براى آنها نيست بلكه كيفر و مجازات سختى از طرف خدا در انتظار آنهاست . 2 - جمع ديگرى كه معتقدند كه شيطان به شكل انسانى مجسم شد و در برابر آنها آشكار گرديد ، در روايتى كه در بسيارى از كتب نقل شده مىخوانيم : قريش به هنگامى كه تصميم راسخ براى حركت به سوى ميدان بدر گرفت از حمله طائفه بنى كنانه بيمناك بودند ، زيرا قبلا نيز با هم خصومت داشتند ، در اين موقع ابليس در چهره « سراقة بن مالك » كه از سرشناسهاى قبيله بنى كنانه بود به سراغ آنها آمد و به آنها اطمينان داد كه با شما موافق و هماهنگم و كسى بر شما غالب نخواهد شد و در ميدان بدر شركت كرد . اما به هنگامى كه نزول ملائكه را مشاهده كرد عقبنشينى نموده ، فرار كرد ، لشكر نيز به دنبال ضربتهاى سختى كه از مسلمانان خورده بودند و با مشاهده